Cần Thơ: Làm rõ loài và nguồn gốc cây thủy tùng ghép – Bài học về bảo tồn và quản lý nguồn gen quý hiếm
Những ngày gần đây, thông tin xoay quanh việc ông Huỳnh Công Thống (cù lao Tân Lộc, TP. Cần Thơ) đã hơn 20 năm nghiên cứu, ghép và nhân giống thành công cây thủy tùng – một loài thực vật quý hiếm thuộc Nhóm IA trong Sách Đỏ Việt Nam – đã thu hút sự quan tâm lớn của dư luận. Trước sự việc này, các cơ quan chức năng thành phố Cần Thơ đã nhanh chóng vào cuộc để khảo sát, giám định loài và xác định nguồn gốc cây nhằm đảm bảo tính khoa học, pháp lý và phù hợp với định hướng bảo tồn đa dạng sinh học.
Kết quả khảo sát ban đầu tại vườn cây thủy tùng
Theo ông Ngô Chí Điện – Chi cục trưởng Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ, qua kiểm tra thực tế tại vườn nhà ông Huỳnh Công Thống, cơ quan chức năng ghi nhận có tổng cộng 17 cá thể cây được gọi là thủy tùng. Trong đó, 1 cây đã trồng được khoảng 19 năm, có đường kính gốc lên tới 161cm, cao khoảng 12m; 16 cây còn lại được trồng khoảng 17 năm, đường kính gốc dao động từ 60–75cm, chiều cao từ 8–10m.
Về hình thái, các cá thể này có nhiều đặc điểm tương đồng với loài thủy tùng (Glyptostrobus pensilis (Staunt.) K. Koch) – loài thực vật rừng quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam. Tuy nhiên, để đưa ra kết luận chính xác, các cơ quan chuyên môn như Viện Sinh học và đơn vị giám định loài sẽ tiếp tục phối hợp nhằm xác định danh pháp khoa học cũng như nguồn gốc cây mẹ.
Đây là bước bắt buộc nhằm tránh nhầm lẫn giữa các loài có hình thái gần giống nhau, đồng thời đảm bảo tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật hiện hành về bảo vệ loài nguy cấp, quý, hiếm.
Tâm huyết của người dân trong công tác bảo tồn
Ngành chức năng ghi nhận và đánh giá cao sự tâm huyết, bền bỉ của ông Huỳnh Công Thống trong việc nghiên cứu, gìn giữ và nhân giống các loài cây quý hiếm suốt nhiều năm qua. Việc một cá nhân chủ động tìm tòi, học hỏi và áp dụng các phương pháp nhân giống, ghép cây thể hiện tinh thần trách nhiệm với môi trường và phù hợp với chủ trương bảo tồn nguồn gen thực vật của ngành nông nghiệp.
Ở góc độ khoa học và thực tiễn, những nỗ lực như vậy cũng cho thấy vai trò ngày càng rõ nét của người dân trong bảo tồn đa dạng sinh học, bên cạnh các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý nhà nước. Những kiến thức, công nghệ về giống cây, bảo tồn và nhân giống hiện nay cũng đang được chia sẻ ngày càng nhiều trên các nền tảng chuyên ngành như https://vigen.vn/, giúp người làm nông nghiệp và nghiên cứu sinh học tiếp cận thông tin một cách bài bản và cập nhật.
Khía cạnh pháp lý cần được làm rõ
Tuy nhiên, từ góc độ quản lý nhà nước, ông Ngô Chí Điện nhấn mạnh rằng nếu cây được xác định đúng là thủy tùng – loài thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm thuộc Nhóm IA theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP và Nghị định 84/2021/NĐ-CP – thì mọi hoạt động khai thác, mua bán, tặng cho vì mục đích thương mại đều bị nghiêm cấm, trừ trường hợp phục vụ nghiên cứu khoa học, bảo tồn hoặc chuyển giao phi thương mại và phải có sự cho phép của cơ quan có thẩm quyền.
Đáng chú ý, dù cây thủy tùng trong vườn nhà ông Thống được nhân giống bằng phương pháp ghép trên gốc cây khác (như cây bụt mọc), thì phần cây ghép vẫn được xác định là cá thể của loài nguy cấp, quý, hiếm. Vì vậy, việc mua bán hay trao đổi thương mại vẫn không được phép theo quy định pháp luật hiện hành.
Hướng đi hài hòa giữa bảo tồn và phát triển
Trong thời gian tới, Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị chuyên môn và chính quyền địa phương để làm việc cụ thể với ông Huỳnh Công Thống. Nội dung làm việc tập trung vào việc xác định nguồn gốc cây mẹ, quy trình nhân giống, cũng như hướng dẫn các thủ tục cần thiết nếu ông có nguyện vọng đăng ký cơ sở bảo tồn hoặc chuyển giao phục vụ nghiên cứu khoa học.
Việc này nhằm đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước và lợi ích chung của cộng đồng, đồng thời tạo điều kiện để các cá nhân có tâm huyết tham gia bảo tồn nguồn gen quý hiếm một cách hợp pháp, bền vững.
Ý nghĩa của việc nhân giống loài quý hiếm
Dù hiện nay chưa có thống kê đầy đủ về số lượng cây thủy tùng được trồng trong vườn nhà dân, nhưng theo lãnh đạo Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ, việc người dân quan tâm trồng và nhân giống loài cây này – nếu thực hiện đúng quy định – có thể mang lại nhiều lợi ích thiết thực như: gia tăng số lượng cá thể ngoài tự nhiên, hình thành các quần thể “dự trữ gene”, giảm áp lực khai thác lên quần thể tự nhiên đang suy giảm.
Bên cạnh đó, hoạt động này còn góp phần phục hồi nguồn gene, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo tồn đa dạng sinh học và tạo tiền đề cho các chương trình nghiên cứu, phục hồi loài trong tương lai. Tương tự như việc lựa chọn giống cây trồng phù hợp để rút ngắn thời gian ra trái, cho hiệu quả kinh tế cao – ví dụ như sự so sánh giữa dừa sáp và dừa thường được phân tích tại https://vigen.vn/giong-dua-sap-hay-dua-thuong-ra-trai-nhanh-hon/ – thì trong bảo tồn, việc hiểu rõ đặc tính loài và tuân thủ quy định pháp lý cũng đóng vai trò then chốt.
Khuyến nghị từ cơ quan quản lý
Lãnh đạo Chi cục Phát triển Nông thôn và Kiểm lâm TP. Cần Thơ khuyến nghị, các cá nhân, tổ chức có mong muốn nghiên cứu, nhân giống hoặc bảo tồn loài nguy cấp, quý, hiếm cần chủ động tìm hiểu kỹ về pháp lý. Cụ thể, phải có hồ sơ chứng minh nguồn gốc hợp pháp của cây mẹ, đăng ký cơ sở gây trồng hoặc bảo tồn nguồn gene theo quy định, chỉ thực hiện hoạt động vì mục đích nghiên cứu, bảo tồn, không thương mại hóa và tuân thủ đầy đủ các thủ tục xin phép khi vận chuyển, trưng bày hay chuyển giao.
Câu chuyện về cây thủy tùng ghép tại Cần Thơ không chỉ là vấn đề giám định loài, mà còn là lời nhắc nhở quan trọng về trách nhiệm chung trong việc bảo tồn nguồn tài nguyên sinh học quý giá của quốc gia – nơi mà khoa học, pháp luật và tâm huyết của người dân cần song hành để đạt được hiệu quả bền vững lâu dài.
Dạy nhân giống hoa phong lan bằng phương pháp nuôi cấy mô – Hướng đi bền vững cho ngành hoa lan hiện đại
Hoa phong lan từ lâu đã được xem là “nữ hoàng của các loài hoa” nhờ vẻ đẹp sang trọng, đa dạng màu sắc, hình dáng và giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, việc nhân giống phong lan theo phương pháp truyền thống như tách nhánh, gieo hạt thường mất nhiều thời gian, tỷ lệ sống không cao, dễ nhiễm bệnh và khó giữ được đặc tính di truyền quý của cây mẹ. Chính vì vậy, phương pháp nuôi cấy mô invitro đang trở thành giải pháp tối ưu, được nhiều cơ sở sản xuất giống và người chơi lan chuyên nghiệp lựa chọn.
Nuôi cấy mô hoa phong lan là kỹ thuật nhân giống trong môi trường vô trùng, sử dụng các bộ phận của cây như đỉnh sinh trưởng, chồi non, mô lá… để tạo ra số lượng lớn cây con đồng nhất, sạch bệnh và sinh trưởng mạnh. Đây là nền tảng quan trọng giúp ngành hoa lan phát triển theo hướng nông nghiệp công nghệ cao, bền vững và hiệu quả.
Ưu điểm nổi bật của phương pháp nuôi cấy mô phong lan
So với các phương pháp nhân giống truyền thống, nuôi cấy mô mang lại nhiều lợi thế vượt trội. Trước hết, phương pháp này cho phép nhân nhanh số lượng cây giống lớn trong thời gian ngắn, từ một mẫu ban đầu có thể tạo ra hàng nghìn cây con. Bên cạnh đó, cây lan cấy mô đồng đều về hình thái, giữ nguyên đặc tính di truyền của cây mẹ, hạn chế tối đa tình trạng thoái hóa giống.
Đặc biệt, cây giống nuôi cấy mô được sản xuất trong điều kiện vô trùng nên sạch bệnh, khỏe mạnh, tỷ lệ sống cao khi đưa ra vườn ươm và trồng thương phẩm. Đây cũng là lý do công nghệ nuôi cấy mô được ứng dụng rộng rãi không chỉ trong hoa lan mà còn ở nhiều loại cây trồng giá trị cao khác, góp phần nâng cao chất lượng giống trong nông nghiệp hiện đại. Những kiến thức chuyên sâu về công nghệ sinh học nông nghiệp hiện nay có thể được tìm hiểu thêm tại https://vigen.vn/
Nội dung đào tạo trong lớp dạy nuôi cấy mô hoa phong lan
Các khóa học nuôi cấy mô hoa lan được thiết kế từ cơ bản đến nâng cao, phù hợp cho người mới bắt đầu, người chơi lan chuyên nghiệp cũng như các cơ sở sản xuất giống. Học viên sẽ được giới thiệu đầy đủ về hệ thống phòng nuôi cấy mô, các thiết bị bắt buộc như tủ cấy vô trùng, nồi hấp tiệt trùng, máy đo pH, cân kỹ thuật, hệ thống chiếu sáng, máy điều hòa và các loại hóa chất chuyên dụng.
https://vigen.vn/nguon-goc-cay-dua-sap-o-viet-nam/
Ngoài ra, học viên còn được hướng dẫn nguyên tắc vô trùng tuyệt đối, lựa chọn mẫu cấy đạt chuẩn, xử lý mẫu trước và sau khi cấy nhằm giảm tối đa nguy cơ nhiễm khuẩn. Các thao tác kỹ thuật trong tủ cấy vô trùng như cầm dụng cụ, mở nắp bình, cấy chuyền mẫu đều được thực hành chi tiết để đảm bảo tính chính xác và an toàn.
Quy trình nhân giống phong lan invitro
Quy trình nuôi cấy mô hoa phong lan thường được tóm gọn trong 4 giai đoạn chính:
Giai đoạn 1: Chọn mẫu và vô trùng mẫuMẫu cấy thường là chồi non hoặc đỉnh sinh trưởng khỏe mạnh, không sâu bệnh. Mẫu được rửa sạch, khử trùng bằng các dung dịch chuyên dụng và xử lý hoàn toàn trong tủ cấy vô trùng nhằm đảm bảo chất lượng giống về sau.
Giai đoạn 2: Nhân giống invitroMẫu sau khi vô trùng được đưa vào môi trường dinh dưỡng, phổ biến nhất là môi trường Murashige and Skoog (MS) có bổ sung hormone sinh trưởng như BAP để kích thích hình thành protocorm – tiền thân của cây lan con.
Giai đoạn 3: Nhân nhanhCác protocorm hoặc cây con nhỏ được cấy chuyền sang môi trường mới để tăng nhanh số lượng. Ở giai đoạn này, cytokinins như 6-BAP, TDZ hoặc kinetin thường được sử dụng để kích thích ra chồi mạnh, kết hợp auxin để hỗ trợ hình thành rễ.
Giai đoạn 4: Tạo cây hoàn chỉnh và thuần hóaCây lan con phát triển đầy đủ thân – lá – rễ sẽ được đưa ra môi trường bên ngoài để thuần hóa trước khi cung cấp cho thị trường hoặc trồng thương phẩm.
Ứng dụng thực tiễn và cơ hội phát triển
Nhờ công nghệ nuôi cấy mô, nhiều giống lan quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng đã được bảo tồn và nhân rộng thành công. Đồng thời, phương pháp này còn mở ra cơ hội lớn cho những ai muốn khởi nghiệp trong lĩnh vực cây giống công nghệ cao, đặc biệt là hoa lan và cây cảnh giá trị kinh tế cao. Hiện nay, thị trường cũng rất quan tâm đến các giống cây ghép, cây cảnh độc đáo phục vụ nhu cầu trang trí và phong thủy, điển hình như sản phẩm tại https://vigen.vn/san-pham/tac-banh-xe-chau-c9-ghep/
Kết luận
Dạy và học nhân giống hoa phong lan bằng phương pháp nuôi cấy mô không chỉ giúp nâng cao tay nghề, kiến thức chuyên môn mà còn góp phần thúc đẩy ngành hoa lan phát triển theo hướng hiện đại, bền vững. Với ưu điểm sạch bệnh, nhân nhanh, chất lượng đồng đều, nuôi cấy mô chính là chìa khóa giúp người trồng lan làm chủ nguồn giống, nâng cao hiệu quả kinh tế và từng bước tiếp cận nền nông nghiệp công nghệ cao trong tương lai.